Nikt nie lubi czuć się izolowany czy wykluczony. Zdarzają się sytuacje, w których pojedyncza osoba lub grupa ludzi odsuwa nas od siebie. Na ogół udaje nam się przejść nad tym do porządku dziennego, pogodzić się z rozczarowaniem i dalej prowadzić satysfakcjonujące życie. Bywa jednak i tak, że w efekcie pojawia się lęk przed odrzuceniem czy tzw. syndrom odrzucenia. Psychologia na szczęście zna sposoby na poradzenie sobie z tym dokuczliwym, obniżającym jakość życia problemem.
Syndrom odrzucenia – objawy
Na początek warto się zastanowić, kiedy można podejrzewać, że ktoś doświadcza syndromu odrzucenia. Do najczęściej występujących symptomów, które powinny wzbudzić naszą czujność i skłonić do kontaktu z psychologiem należą:
- lęk społeczny – odczuwanie silnego dyskomfortu w przypadku konieczności interakcji z innymi i unikanie ich,
- niska samoocena, poczucie bezwartościowości,
- spadek nastroju i motywacji do działania, niekiedy depresja,
- obawa przed odtrąceniem, a przez to niechęć do wchodzenia w relacje, nawiązywania znajomości,
- brak asertywności,
- unikanie bliskości emocjonalnej i fizycznej,
- objawy somatyczne, manifestujące się głównie w sytuacjach społecznych: wzmożone napięcie mięśniowe, kołatanie serca.
Jeśli chodzi o lęk przed odrzuceniem, objawy są podobne. Osoba zmagająca się z nim stara się unikać interakcji z ludźmi. Kiedy natomiast dojdzie do nawiązania jakiejś relacji, pacjent z lękiem przed odrzuceniem jest nadmiernie wyczulony na oznaki odtrącenia, przesadnie analizuje wypowiedzi i zachowania (zarówno własne, jak i innych), nie ma odwagi komunikować swoich potrzeb. Wszystko to sprawia, że taka osoba doświadcza narastającej frustracji, a kontakty społeczne wywołują u niej jedynie przykre emocje.
Jakie są przyczyny syndromu odrzucenia?
Dlaczego syndrom odrzucenia lub nadmierny lęk przed byciem odtrąconym rozwijają się tylko u niektórych? Co sprawia, że ta sama sytuacja społeczna u jednej osoby wywoła jedynie przejściowy dyskomfort, a u innej – cierpienie? Psychologia upatruje źródeł syndromu odrzucenia w czynnikach osobowościowych i przeszłych doświadczeniach. Pośród najczęstszych przyczyn wymienia się:
- doświadczanie w dzieciństwie zaniedbania, odtrącenia, niestabilnych relacji emocjonalnych z rodzicami,
- traumatyczne doświadczenia z przeszłości związane z innymi ludźmi, m.in. mobbing, molestowanie, przemoc fizyczną,
- uwarunkowania osobowościowe (najbardziej podatne są osoby o osobowości unikającej i zależnej).
W przypadku osób, u których lęk przed odrzuceniem rozwinął się w wyniku przykrych doświadczeń z dzieciństwa związanych z dorosłymi, często mówimy o syndromie dziecka odrzuconego. Choć korzenie problemu tkwią we wczesnych latach życia, objawy mogą pojawić się dopiero w dorosłości.
Syndrom dziecka odrzuconego – jak leczyć?
Niskie poczucie własnej wartości, lęk przed kontaktami społecznymi i brak asertywności to objawy, które utrudniają codzienne funkcjonowanie i wyraźnie obniżają komfort życia. Właśnie dlatego syndrom odrzucenia można i należy leczyć.
Najskuteczniejszą metodą jest psychoterapia. W zależności od nasilenia problemu oraz jego źródeł można się zdecydować na terapię indywidualną lub grupową (po konsultacji z psychologiem). Niezbędna jest również intensywna praca własna: podejmowanie małych wyzwań i docenianie sukcesów, ucinanie toksycznych relacji, rozwijanie samoświadomości.
Jeżeli czujesz, że paraliżuje Cię lęk przed odrzuceniem, pragniesz satysfakcjonujących relacji z ludźmi, ale obawiasz się o nie starać, porozmawiaj ze specjalistą. Psychoterapeuta pomoże Ci zrozumieć przyczyny i zaproponuje najlepsze dla Ciebie rozwiązania.