Pomimo że pojęcie manipulacji jest znane większości ludzi, część z nas nie zdaje sobie sprawy, że pada jej ofiarą. Czasem nie jest łatwo ją rozpoznać, a także walczyć z nią. Co więcej – wiele osób może w pewnych sytuacjach przejawiać zachowania manipulacyjne, nawet o tym nie wiedząc!
Czym jest manipulacja psychologiczna i kiedy możemy jej doświadczyć? Jak się jej przeciwstawić? Czy poprosić o wsparcie fachowca?
Co to jest manipulacja?
Manipulacją nazywamy takie oddziaływanie na uczucia, myśli i działania innych, by uzyskać nad nimi kontrolę oraz doprowadzić do realizacji własnych celów. Co ważne, oddziaływanie to jest znakomicie ukrywane – osoba manipulująca nie używa siły, nie stosuje bezpośredniego zastraszania itp.
Wiele zachowań, stosowanych w różnych sytuacjach i układach społecznych, możemy określić jako manipulacja emocjonalna. Przykłady to m.in.:
- szantaż emocjonalny;
- tzw. gaslighting;
- wzbudzanie poczucia winy;
- karanie ciszą;
- umniejszanie osiągnięć;
- stawianie przed faktami dokonanymi;
- kreowanie potrzeb;
- tworzenie atmosfery strachu i niepewności.
Nieoczywista przemoc, czyli manipulacja emocjonalna w związku
Jedną z sytuacji społecznych, w których stosunkowo często obserwujemy psychologiczną manipulację, jest związek dwojga ludzi. Osoby, które znają nawzajem swoje słabe strony, mogą wykorzystać tę wiedzę, by wpłynąć na zachowanie partnera.
Jeżeli masz poczucie, że bliski Ci człowiek:
- wzbudza w Tobie poczucie winy;
- ma skłonność do unikania ponoszenie odpowiedzialności za swoje czyny;
- kwestionuje Twoją interpretację zdarzeń, Twoje wspomnienia;
- dąży do całkowitej kontroli sytuacji ekonomicznej w związku;
- nie szanuje Twoich granic;
- próbuje wybierać Ci znajomych, izolować od bliskich;
- karze Cię ciszą, obraża się –
prawdopodobnie jesteś ofiarą manipulacji w związku. Niezależnie od tego, czy partner/ka (a czasami np. rodzic wobec dorosłego dziecka) stosuje zachowania manipulacyjne świadomie, czy nie, należy uznać tę sytuację za przemoc emocjonalną i podjąć odpowiednie działania. Zawsze warto zacząć od szczerej rozmowy. Jeśli nie przyniesie ona zmian w zachowaniu drugiej osoby, dobrze jest skorzystać ze wsparcia fachowca takiego jak psychoterapeuta.
Manipulacja emocjonalna w pracy – częste zjawisko, z którym należy walczyć
Kolejną sytuacją społeczną, w której wiele osób doświadcza psychologicznej manipulacji, jest miejsce pracy. Czy tego chcemy, czy nie, w środowisku zawodowym tworzą się złożone zależności między ludźmi, a to niestety sprzyja stosowaniu przemocy psychicznej w różnej formie.
Być może w swojej firmie spotykasz się z odwracaniem odpowiedzialności – ktoś notorycznie przypisuje sobie cudze zasługi, winę za niepowodzenia zespołu zrzucając na innych? A może czujesz, że przełożony unika kontaktu z Tobą, ignoruje maile, zbywa pytania, przez co spada Twoje poczucie bezpieczeństwa jako pracownika? Lub jeszcze inaczej: odczuwasz presję, gdyż – pozornie przypadkowo – dotarła do Ciebie informacja, że brak konkretnego wyniku będzie skutkował utratą stanowiska. Wszystko to rozpatrujemy jako zachowania manipulacyjne, z którymi warto i trzeba walczyć.
Doświadczając manipulacji emocjonalnej w pracy, dobrze jest porozmawiać z zaufanymi współpracownikami czy przełożonymi, a także przyglądać się sytuacji. Niewinna manipulacja może bowiem łatwo przerodzić się w mobbing, który jest już podstawą do powzięcia kroków prawnych. Zawsze warto także zachować spokój i zdrowy rozsądek.
Jak walczyć z manipulacją psychologiczną?
Na szczęście w obliczu manipulacji w bliskim otoczeniu nie jesteśmy bezradni. Co prawda zwykle nie mamy wpływu na zachowanie osoby manipulującej, to od nas jednak zależy, jak będziemy reagować. Trudno podejmować stanowcze kroki względem przełożonego, trudno sprzeciwić się manipulującemu partnerowi czy członkowi rodziny. Wymaga to bowiem niemałej determinacji, wewnętrznej siły i wiary w siebie.
Jeżeli czujesz, że potrzebujesz wsparcia w radzeniu sobie z sytuacją, w której jesteś ofiarą manipulacji emocjonalnej, zgłoś się na konsultację do psychoterapeuty. Psychoterapia online lub stacjonarna pomoże Ci zrozumieć i zadbać o własne potrzeby, nauczyć się stawiać granice oraz być bardziej asertywnym/asertywną w relacjach prywatnych i zawodowych.